Jakub Bulzak

Konspekt lekcji HISTORII
(dla klasy VIII szkoły podstawowej oraz klas I–IV sszkoły ponadpodstawowej)

Czas trwania zajęć: ok. 45 minut

I. Temat zajęć: Tajne nauczanie na Sądecczyźnie

II. Cele zajęć:

Uczeń/uczennica:

– omawia politykę niemieckich okupantów w zakresie edukacji;
– opisuje sposoby, jakimi próbowano nie dopuścić do powstania tzw. luki edukacyjnej;
– zna losy instytucji oświatowych Nowego Sącza w okresie okupacji niemieckiej;
– potrafi wyjaśnić rolę Feliksa Rapfa w prowadzeniu tajnego nauczania.

III. Metody:

– wykład;
– rozmowa nauczająca;
– praca z tekstem źródłowym;
– praca z mapą;
– praca ze źródłem ikonograficznym.

IV. Środki dydaktyczne:

– strona internetowa: www.wojennysacz.pl;
– artykuł: J. Bulzak, Szkolnictwo – www.wojennysacz.pl/szkolnictwo/

V. Tok lekcji:

1. Powitanie

2. Czynności organizacyjne (sprawdzenie obecności, zapisanie tematu lekcji)

3. Rekapitulacja wtórna: nauczyciel prosi uczniów o przypomnienie sobie, jakie były cele polityki III Rzeszy wobec ludności polskiej.

4. Ogniwo wiążące: nauczyciel odczytuje fragment artykułu naukowego:

Polityka oświatowa była ważnym elementem ogólnej hitlerowskiej koncepcji wobec narodu polskiego. Szkoła polska, szczególnie średnia (gimnazjum, liceum) i wyższa, kształcące elitę społeczeństwa miały być zlikwidowane, szkolnictwo zaś powszechne i zawodowe w poważnym stopniu ograniczone. Miało kształcić umiejących się podpisać i liczyć do pięciuset robotników polskich. Konsekwencją miała być nie tylko eliminacja elit, ale i uniemożliwienie kształtowania się kolejnych pokoleń polskiej inteligencji. […] W polityce oświatowej ograniczono się do zapewnienia wszystkim Polakom nauki podstawowych umiejętności: pisania, czytania i liczenia oraz dostarczenia elementarnej wiedzy przyrodniczej. Zakazane zostały zajęcia z geografii, historii, literatury (zarekwirowano podręczniki do tych przedmiotów), a także, co ciekawe, ćwiczenia fizyczne. […] To ta konstrukcja miejsca i roli szkoły polskiej (systemu szkolno-wychowawczego) w systemie okupacji niemieckiej miała zabezpieczyć okupanta przed możliwością odbudowania inteligencji (w miejsce tych, którzy zostali zamordowani lub zginęli w obozach), natomiast rozwój szkolnictwa zawodowego pozwalał dostarczać niemieckiej gospodarce wykwalifikowanych robotników.
(J. Bulzak, J. Chrobaczyński, W latach okupacji niemieckiej (1939–1945) [w:] Podegrodzie i gmina podegrodzka. Zarys dziejów, pod red. Feliksa Kiryka, Kraków 2014, s. 450.)

5. Nauczyciel prosi wybranych uczniów, by przy pomocy mapy ze strony www.wojennysacz.pl odczytali, co stało się z budynkami szkolnymi po wkroczeniu Niemców do Nowego Sącza.

6. Nauczyciel wyjaśnia uczniom pojęcie „luka edukacyjna”.

7. Uczniowie odpowiadają na pytanie: w jaki sposób uczniowie i nauczyciele mogli próbować nie dopuścić do powstania luki edukacyjnej?

(np.: samodzielnie czytać książki, nauczyciele w ramach oficjalnych zajęć mogli realizować program zakazanych przedmiotów, nauczyciele i uczniowie mogli spotykać się potajemnie i prowadzić tajne nauczanie)

8. Uczniowie odpowiadają, jakie niebezpieczeństwo związane było z prowadzeniem tajnych lekcji i z jakimi problemami borykali się nauczyciele i uczniowie.

10. Nauczyciel prezentuje bohaterskie postawy nauczycieli prowadzących tajne nauczanie na przykładzie Feliksa Rapfa. Nauczyciel odczytuje fragment opracowania historycznego:

Gdy przy pewnej okazji klucze [do magazynu przy ul. Narutowicza 2] dostały się w ręce prof. Feliksa Rapfa, ten sporządził ich odciski w plastelinie i dorobił nowe klucze, które zatrzymał dla siebie. Odtąd prof. Rapf w tajemnicy wynosił podręczniki i lektury, które następnie rozprowadzał pomiędzy komplety tajnego nauczania. Wynosił też najcenniejsze pomoce naukowe i umieszczał je w szkole zawodowej przy ul. Długosza 11, gdzie zorganizował pracownię fizyczną. W lokalu tej pracowni prowadził tajne nauczanie, tam również wielokrotnie odbywały się egzaminy. Przy innej okazji, gdy okupacyjny urząd szkolny polecił kilku nauczycielom wysegregowanie z bibliotek szkolnych, złożonych przy ul. Narutowicza, książek w języku niemieckim, wyniesiono z tego pomieszczenia sporo lektur szkolnych i podręczników dla celów tajnego nauczania.
(M. Wieczorek, Tajne nauczanie w Nowym Sączu, powiecie nowosądeckim i gminie Ujanowice powiatu limanowskiego w okresie okupacji niemieckiej w latach 1939–1945, „Rocznik Komisji Nauk Pedagogicznych” 1962, nr 3, s. 36–37.)

10. Nauczyciel prezentuje skan Protokołu z weryfikacji tajnego nauczania Haliny Kondolewicz, umieszczony w dziale Repozytorium strony www.wojennysacz.pl.

Nauczyciel prosi uczniów, by uczniowie:
– obliczyli, ile lat miała Halina w momencie wybuchu wojny;
– odpowiedzieli na pytanie, jak obszerny program nauczania zrealizowała w czasie okupacji;
– obliczyli, ile lat miała Halina w momencie zakończenia okupacji i na jakim poziomie kształcenia się wówczas znajdowała;
– odpowiedzieli na pytanie, jaki negatywny wpływ miały wojna i okupacja na życie Haliny.

11. Nauczyciel podsumowuje zajęcia, ukazując znaczenie tajnego nauczania jako największej konspiracyjnej akcji okresu niemieckiej okupacji. Zaznacza, że choć konspiracja zbrojna nie przyniosła militarnego zwycięstwa nad III Rzeszą, to akcja tajnego nauczania była jednym z największych sukcesów polskiej konspiracji.

12. Zakończenie lekcji.

Aneta Grabowska

Konspekt lekcji HISTORII

Cele lekcji:

Uczeń:
• poprawnie posługuje się terminami: Gestapo, akcja„Reinhardt”, getto, obozy koncentracyjne, obozy zagłady, „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej”, Holokaust;
• zna daty: wkroczenia wojsk niemieckich do Nowego Sącza, akcji kwietniowej, akcji„Reinhardt”;
• przedstawia realia życia codziennego w okupowanym Nowym Sączu;
• opisuje sposoby walki z polskością realizowane przez niemieckiego okupanta;
• wymienia metody eksterminacji społeczeństwa polskiego stosowane przez Niemców;
• charakteryzuje politykę faszystów wobec ludności żydowskiej na ziemiach polskich.

Metody:
• rozmowa nauczająca;
• analiza fragmentów filmów;
• praca z mapą;
• praca z tekstem źródłowym.

1. Czynności organizacyjne: sprawdzenie obecności, podanie tematu oraz celów lekcji.

2. Nauczyciel odczytuje fragment przemówienia Adolfa Hitlera z 22 sierpnia 1939 r.,

Przemówienie Adolfa Hitlera wygłoszone do oficerów Wehrmachtu przedstawiające cele, jakie miały realizować niemieckie wojska w Polsce (fragmenty):

…Naszą siłą jest nasza szybkość i nasza brutalność. […] Co głosić o mnie będzie słaba zachodnioeuropejska cywilizacja, jest mi obojętne. Wydałem rozkaz i każę każdego rozstrzelać, kto by chociaż jednym słowem usiłował krytykować, iż celem wojny nie jest osiągnięcie oznaczonych linii, lecz fizyczne zniszczenie przeciwnika. W tym celu przygotowałem na razie tylko na wschodzie moje oddziały Totenkopf, rozkazując im zabijać bez miłosierdzia i bez litości mężczyzn, kobiety i dzieci polskiego pochodzenia i polskiej mowy. Tylko w ten sposób zdobędziemy przestrzeń życiową, której potrzebujemy. Kto dziś jeszcze mówi o wytępieniu Ormian? […] Polska zostanie wyludniona i zasiedlona Niemcami. Mój pakt z Polską pomyślany był tylko jako pozyskanie czasu…
Czy świat uwierzy w to, jest mi obojętne.
Świat wierzy tylko w sukces.
Was, moi panowie, wzywa sława, jak to nie zdarzało się od wieków. Bądźcie twardzi, bądźcie bezlitośni, działajcie szybciej i brutalniej niż przeciwnicy. Mieszczanie zachodnioeuropejscy muszą zadrżeć ze zgrozy. Jest to najbardziej humanitarny sposób prowadzenia wojny, ponieważ odstrasza ich… A teraz na wroga! W Warszawie będziemy święcić przywitanie!
Źródło: Kułakowski T., Gdyby Hitler zwyciężył…, 1959, Warszawa: Książka i Wiedza, s. 22–23.

3. Nauczyciel podchodzi do mapy. Przypomina uczniom, jak biegła granica wyznaczona w ramach paktu o przyjaźni i granicach z 28 września 1939 r. zawartego pomiędzy ZSRR i III Rzeszą.

4. Wyznaczony przez nauczyciela uczeń wskazuje na mapie, jak przebiegała granica Generalnego Gubernatorstwa .

Uczniowie zwracają uwagę na to, gdzie znajdowała się stolica GG i że ich rodzinne miasto (Nowy Sącz) było częścią GG.
Nauczyciel w kilku zdaniach przypomina założenia Heinricha Himmlera, który uważał, że zagłada Polaków jest głównym obowiązkiem narodu niemieckiego. Cytuje słowa Hitlera z października 1939 roku, po utworzeniu GG: …trzeba ten teren traktować jako przytułek dla Polaków, Żydów i innej hołoty… My chcemy stamtąd czerpać tylko siłę roboczą…
Nauczyciel opowiada o życiu w GG, likwidacji polskich instytucji i administracji, niszczeniu polskich pomników.

5. Na podstawie 3 części „Tryptyku Wojennego”: „Część I: Jadwiga”, „Część II: Berta”, „Część III: Helena” uczniowie udzielają odpowiedzi na pytania:

Linki:
https://youtu.be/FA2xs7HrwMQ
https://youtu.be/fTjq799xaCU
https://youtu.be/8qW_IYt3NOE
(uczniowie w ramach zadania domowego powinni je obejrzeć przed lekcją)

Test:

1. Kiedy wojska niemieckie wkroczyły do Nowego Sącza? — ……………………………

2. Co najbardziej zaskoczyło Polaków w zachowaniu żołnierzy? — ……………………………

3. Przedstaw zasługi Jadwigi Wolskiej dla Sądecczan. — ……………………………

4. Jakie emocje w mieszkańcach miasta wzbudzał Heinrich Hamann? — ……………………………

5. Jak nazywała się żydowska dziewczyna, którą Stefan Mazur ukrył na wieży ratuszowej? — ……………………………

6. Wymień dwie najliczniejsze grupy wyznaniowe, jakie zamieszkiwały Nowy Sącz przed wojną. — ……………………………

7. Kiedy powstało getto w Nowym Sączu? Podaj jego lokalizację. — ……………………………

8. Czego dotyczyła akcja „Reinhardt”? — ……………………………

9. Jak wyglądała 1. deportacja sądeckich Żydów? — ……………………………

10. Wymień restrykcje wprowadzone wobec ludności polskiej. — ……………………………

11.Jak w czasie okupacji nazywała się ulica Jagiellońska i czyje imię nosił sądecki Rynek?

— ……………………………

Odpowiedzi :

Odp.1. Kiedy wojska niemieckie wkroczyły do Nowego Sącza?
6.09.1939

Nauczyciel może zapoznać uczniów z tekstem źródłowym (dostępny na stronie www.wojennysacz.pl w dziale Czytelnia):

…Nowy Sącz, choć przygotowywany do obrony, w dalszym ciągu nie był w pełni ewakuowany i starano się na wszelkie sposoby doprowadzić do wyjścia z miasta znajdujących się w nim jeszcze jednostek wojskowych i rezerwistów. Kpt. dypl. Zygmunt Węgorek w ten sposób opisywał to, co działo się w mieście w godzinach przedpołudniowych 5 września:Miasto i koszary są zawalone wojskiem, punkt ten był ośrodkiem mobilizującym cały szereg jednostek. Miasto przedstawia obraz wielkiego obozowiska. Oprócz ludzi tysiące wozów chłopskich i koni. Nie ma żadnej siły fizycznej, która by to mogła uporządkować. Te masy od zmroku dnia wczorajszego zaczęły przelewać się na wsch[ód]. Szosa Nowy Sącz – Grybów jest zupełnie zatłoczona. Nad sytuacją w mieście starali się zapanować także pojedynczy pozostali w Nowy Sączu policjanci, którzy zmagać się musieli nie tylko z zamieszaniem na drogach, ale też z rabunkiem opuszczonych sklepów i hurtowni Monopolu Tytoniowego.
Niemcy dzięki działalności swojego lotnictwa doskonale wiedzieli, że ośrodkiem polskiej obrony miał się niebawem stać Nowy Sącz, który nie był odpowiednio przygotowany do walk. Utwierdzał ich zapewne w tym przekonaniu raport jednego z lotników, w którym stwierdzał on, że koło Nowego Sącza prowadzone były świeże prace ziemne nad umocnieniami, w postaci okopów i rowów przeciw odłamkom. Informacje o tym, czego mogą się spodziewać w mieście, Niemcy uzyskiwali też od wziętych do niewoli żołnierzy. W jednym z meldunków sporządzonych przez oficerów w dowództwie atakującej doliną Dunajca 2. Dywizji Górskiej przeczytać można: W Nowym Sączu są teraz jeszcze zakwaterowane w szkołach różne formacje rez[erwowe]. Wydaje się, że od Nowego Sącza do Jazowska nie ma żadnych umocnień i żadnej artylerii. Już od tygodnia nie ma w Nowym Sączu regularnych oddziałów. W Nowym Sączu panuje wielki bałagan. Rezerwiści częściowo w ubraniach cywilnych.
Dopiero po minięciu Małej Wsi, około 500 metrów przed osiedlem Helena (stanowiącym przedmieście Nowego Sącza, ale administracyjnie należącym wówczas do Chełmca), Niemcy zostali ostrzelani z karabinów maszynowych – zarówno od czoła, jak też z prawej i lewej strony. Przypuszczalnie na Helenie znajdowała się wysunięta placówka alarmowa z kompanii por. Macha, która zajmowała przygotowane wcześniej stanowiska biegnące mniej więcej wzdłuż wygodnego do obrony nasypu kolejowego.

Odp. 2. Co najbardziej zaskoczyło Polaków w zachowaniu żołnierzy?
To, iż mogą być aż tak okrutni. Uczniowie podają przykłady z filmu, które im utkwiły w pamięci.

Odp. 3. Przedstaw zasługi Jadwigi Wolskiej dla Sądecczan.
Odważna, ofiarna, bezinteresowna. „Anioł opiekuńczy”, „Matka Miłosierdzia”. Niosła pomoc potrzebującym, założyła zakład dla osieroconych chłopców. Pomagała sądeckim Żydom, pracowała społecznie w Polskim Komitecie Wysiedlonych. Prowadziła sekcję pomocy dla więźniów politycznych.

Odp. 4. Jakie emocje w mieszkańcach miasta wzbudzał Heinrich Hamann
Lęk, strach, „potwór na dwóch nogach”.

Nauczyciel może zapoznać uczniów z tekstem źródłowym:

Hamann naczelnik gestapo, był urodzonym mordercą. Systematycznie znęcał się nad ludnością żydowską. Z początku były rabunki. […] Wkrótce pojawiły się pierwsze ofiary. […] Ażeby nastraszyć Judenrat i milicję, aby byli jeszcze lepszym jego narzędziem, kazał kilku członków Judenratu zastrzelić na cmentarzu. Było to w r. 1941. Między zamordowanymi znajdowali się: Izrael Wenzelberg, Leon Goldberger, Mendel Wasner i inni. […]
Na początku r. 1942 Hamann kazał uwięzić sześćdziesięciu Żydów (między innymi Peterfreunda, Chaima i Rajzię Klagsbaldów) pod zarzutem kombinacji mieszkaniowych. Z więzienia zabrano ich na cmentarz i tam zastrzelono. […]
W kwietniu 1942 r. Hamann znalazł w archiwum Sądu przypadkiem zachowaną listę członków biblioteki Maksa Rozenfelda, z której przed wojną korzystali żydowscy mieszkańcy Nowego Sącza. Hamann kazał sobie przyprowadzić wszystkich będących na liście. Było ich około 400 osób. Cała młodzież, najpiękniejsze dzieci. „To wszystko komuniści!” – mówi Hamann. W więzieniu urządził sobie z nimi widowisko. […] Rano zawieziono ich skutych na cmentarz i zastrzelono. Trupy wrzucono do dołów, zawczasu wykopanych przez milicję żydowską. […]
Po likwidacji getta] gestapowcy zebrali grupę ukrywających się Żydów, ok. 50 osób, zaprowadzili ich na cmentarz i tam zamordowali. Helę [Goldberger] zastrzelił własnoręcznie sam Hamnan”.
Cyt. za: Anisfeld R., Zbrodnie Obersturmführera Henricha Hamanna w getcie Nowego Sącza, [w:] Sefer Sanc / The Book on the JewishCommunity of Nowy Sącz, red. R. Mahler, Tel Awiw 1970, ss. 854–859.

!!!! Hamann, któremu w trakcie procesu w Bochum udowodniono 77 morderstw, został skazany w 1966 roku na dożywocie, ale zwolniono go ze względu na zły stan zdrowia w 1985 roku. Zmarł w domu spokojnej starości w 1993 roku.

Odp. 5. Jak nazywała się żydowska dziewczyna, którą Stefan Mazur ukrył na wieży ratuszowej? – Berta Korennman.

Odp. 6. Wymień dwie najliczniejsze grupy wyznaniowe, jakie zamieszkiwały Nowy Sącz przed wybuchem wojny – Katolicy, Żydzi

Odp. 7. Kiedy powstało getto w Nowym Sączu, gdzie było zlokalizowane – 12 sierpnia 1940.
Getto zamknięte – między Rynkiem a zamkiem, ograniczone ulicami: Bożniczą, Pijarską i Piotra Skargi. W czerwcu 1941 roku zostało ogrodzone trzymetrowym murem.
Getto otwarte – utworzone w dzielnicy Zakamienica, zwanej także Piekłem. W nim mieszkali Żydzi zdolni do pracy. Granice getta wyznaczała rzeka Kamienica oraz ulice: Kraszewskiego, Lwowska, Barska, Hallera i Zdrojowa.

Odp. 8. Czego dotyczyła akcja „Reinhardt”
To kryptonim niemieckiego planu wymordowania Żydów z Generalnego Gubernatorstwa i Okręgu Białostockiego.

Odp. 9. Jak wyglądała 1. deportacja sądeckich Żydów?
Żydzi zostali ustawieni nad brzegiem Dunajca wg mieszkań, z kluczami w dłoni, które musieli oddać. Przeszli wzdłuż wałów Dunajca, „Kocimi Plantami” na dworzec kolejowy, skąd zostali wywiezieni do Bełżca.

Odp.10. Jak w czasie okupacji nazywały się ulica Jagiellońska i Rynek?
ul. Jagiellońska – Hauptstrasse (Ulica Główna)
Rynek – Plac Adolfa Hitlera

6. Nauczyciel pokazuje na mapie www.wojennysacz.pl miejsca, w których okupanci założyli obozy pracy, miejsca masowych egzekucji Polaków, getto żydowskie.

7. Nauczyciel pyta uczniów o refleksje po obejrzeniu filmów. Jakie emocje im towarzyszyły, czy coś ich zdziwiło, zaskoczyło?

Tematyka lekcji stanowi kanwę do rozważań na temat znaczenia w życiu człowieka takich wartości jak wolność, prawa człowieka, tolerancja, solidarność międzyludzka.
Należy uzmysłowić uczniom, że to „ludzie ludziom zgotowali ten los”, a wolny świat milczał.
Warto przy okazji realizacji tej tematyki nawiązać do współczesnych przykładów ludobójstwa, terroryzmu i praktyk rasistowskich.

Jesteś bardzo młodą artystką, tymczasem w „Tryptyku wojennym” z uwagi na tematykę filmu stanęłaś przed trudnym zadaniem – Czy w „Helenie” po raz pierwszy mierzyłaś się z tematyką okupacyjną?.

Okupacja jest tematem, o którym bardzo często mówi się w moim domu. Moja rodzina podczas wojny znalazła się w bardzo ciężkim położeniu. Mój pradziadek dostał się do niemieckiej niewoli i całą wojnę spędził w jenieckim oflagu w Woldenbergu. Moja babcia Irena wraz z matką i rodzeństwem została zatem zmuszona do wojennej tułaczki, podczas której, była świadkiem bardzo tragicznych zdarzeń. Na szczęście po wojnie, wszystkim najniższym udało się szczęśliwie odnaleźć. Podczas pobytu w oflagu, ojciec mojej babci w ukryciu pisał opowiadania, dzienniki i wiersze, niektóre z nich zostały później wydane, a inne jeszcze czekają na swoje publikacje.

Czy związałaś się emocjonalnie ze swoją bohaterką? Czy Ci najbardziej zainteresowała? Czy w jakiś sposób wzbudziła Twój podziw?

Helena Barbacka stała mi się niezwykle bliska. Sama jestem w podobnym wieku, mam wiele marzeń i nie wyobrażam sobie, jak sama bym zachowała się na jej miejscu. Młoda dziewczyna, która musiała zostawić spokojny dom oraz swoje wielkie plany o studiach dziennikarskich, chcąc walczyć o wolność, wstąpiła do partyzantki. Najbardziej podziwiam ją za to, że mimo trudności, jakie pojawiły się na jej ścieżce, Helena potrafiła zawalczyć o własne szczęście. Mimo że wojna odebrała jej tak wiele, znalazła miłość. Uczucie, które zawiązało się między nimi, było tym silniejsze, że w każdej chwili mogli stracić życie. Niesamowite jest to, jak wiele było w niej nadziei. Co najważniejsze, znam dobrze córkę Heleny, Panią Monikę Ślepiak, z którą zetknęłam się w Teatrze Robotniczym im. Bolesława Barbackiego, razem grałyśmy w spektaklu „Bolek i Żabusia”, dlatego zagranie jej matki było dla mnie ogromnym wyzwaniem. Mam nadzieję, że mu sprostałam.

Niedawno skończyłaś liceum i rozpoczęłaś studia, masz zatem bardzo świeżą perspektywę jako uczeń, który musi opanować materiał z historii. Czy uważasz, że temat historii okupacji Polski jest nadal ważny, choć minęło już tyle lat od II wojny? Czy trzeba o nim uczyć i jak to robić, aby dla młodych było to zajmujące?

„Naród, który nie zna swej historii, skazany jest na jej powtórne przeżycie” — ta wypowiedź George’a Santayany powinna przyświecać nam, młodym, zwłaszcza we współczesnych czasach. Od Drugiej Wojny Światowej może i minęło wiele lat, ale ten koszmar wpłynął i wpływać będzie na pokolenia. Katyń, okupacja hitlerowska, Wołyń, Jałta i wiele innych historycznych momentów do dziś wzbudzać potrafią nienawiść, ksenofobię, ale również patriotyzm, odwagę w obliczu nieprawości, szlachetność i niezgodę na niesprawiedliwość. Dlatego o czasach okupacji trzeba mówić i należy to robić zwłaszcza teraz, w czasie nowej krwawej wojny u naszych granic. Jak? To już trudniejsze pytanie. Obrazowo, emocjonalnie, ale i rzeczowo bez naginania faktów oraz co najważniejsze uczciwie. Mam doświadczenie w rekonstrukcji historycznej późnego średniowiecza, ponieważ wraz z rodzicami wielokrotnie w ramach wolontariatu prowadziłam zajęcia żywych lekcji historii oraz pokazy. Widziałam, że takie przekazywanie wiedzy bardziej trafia do młodych ludzi, rozbudza wyobraźnie i pobudza do samodzielnego pogłębiania wiedzy.

Karolino, jesteś studentką Akademii Teatralnej*,  niedawno wyjechałaś z Nowego Sącza na studia. Czy ucząc się w Nowym Sączu słyszałaś o historii Berty i losie ludności żydowskiej podczas wojny w naszym regionie?

O losie ludności żydowskiej opowiadano mi nie raz, czy to na lekcjach historii, czy w domu rodzinnym. O losie Berty nie słyszałam ani razu. A szkoda, bo dopiero praca przy filmie i próba  poznania jej historii przypomniała mi, że dramat miliona to tragedie pojedynczych osób i ich rodzin, o czym niestety łatwo można zapomnieć.

Czy wcielenie się w postać Berty było dla Ciebie wyzwaniem? Czy czułaś więź z tą postacią?

Wiedziałam, że Berta zasługuje na pięknie opowiedzianą o niej historie. Zależało mi, żeby jej postać  wybrzmiała i każdy widz patrząc na wieże ratuszową w Nowym Sączu, kojarzył ją  potem z Bertą. Myślę, że śmiało mogę powiedzieć, że zaprzyjaźniłyśmy się z Bertą Korennman i każdy mój powrót w rodzinne strony będzie również powrotem do myśli o Bercie. A czy ta postać była dla mnie wyzwaniem? Oczywiście, że tak. Ale oby takich wyzwań jak najwięcej.

Która scena była dla Ciebie najtrudniejsza?

Zdecydowanie scena, w której Berta wraz z rodziną mają założyć opaskę z gwiazdą Dawida. Gdy trzymałam w ręce ten kawałek materiału, byłam przestraszona, wiedziałam, że nie jestem w stanie wyobrazić sobie przerażenia, jakie musiało towarzyszyć wtedy Żydom i oddać tego w scenie. Popatrzyłam więc na Pana Jana Korwina Kochanowskiego, który grał tatę Berty i pomyślałam o strachu za członka rodziny, bo przecież utrata ukochanej osoby bolała kiedyś tak samo, jak boli nas i teraz. I jakoś to poszło.

* Karolina studiuje na Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, filii w Białymstoku