Jesteś bardzo młodą artystką, tymczasem w „Tryptyku wojennym” z uwagi na tematykę filmu stanęłaś przed trudnym zadaniem – Czy w „Helenie” po raz pierwszy mierzyłaś się z tematyką okupacyjną?.

Okupacja jest tematem, o którym bardzo często mówi się w moim domu. Moja rodzina podczas wojny znalazła się w bardzo ciężkim położeniu. Mój pradziadek dostał się do niemieckiej niewoli i całą wojnę spędził w jenieckim oflagu w Woldenbergu. Moja babcia Irena wraz z matką i rodzeństwem została zatem zmuszona do wojennej tułaczki, podczas której, była świadkiem bardzo tragicznych zdarzeń. Na szczęście po wojnie, wszystkim najniższym udało się szczęśliwie odnaleźć. Podczas pobytu w oflagu, ojciec mojej babci w ukryciu pisał opowiadania, dzienniki i wiersze, niektóre z nich zostały później wydane, a inne jeszcze czekają na swoje publikacje.

Czy związałaś się emocjonalnie ze swoją bohaterką? Czy Ci najbardziej zainteresowała? Czy w jakiś sposób wzbudziła Twój podziw?

Helena Barbacka stała mi się niezwykle bliska. Sama jestem w podobnym wieku, mam wiele marzeń i nie wyobrażam sobie, jak sama bym zachowała się na jej miejscu. Młoda dziewczyna, która musiała zostawić spokojny dom oraz swoje wielkie plany o studiach dziennikarskich, chcąc walczyć o wolność, wstąpiła do partyzantki. Najbardziej podziwiam ją za to, że mimo trudności, jakie pojawiły się na jej ścieżce, Helena potrafiła zawalczyć o własne szczęście. Mimo że wojna odebrała jej tak wiele, znalazła miłość. Uczucie, które zawiązało się między nimi, było tym silniejsze, że w każdej chwili mogli stracić życie. Niesamowite jest to, jak wiele było w niej nadziei. Co najważniejsze, znam dobrze córkę Heleny, Panią Monikę Ślepiak, z którą zetknęłam się w Teatrze Robotniczym im. Bolesława Barbackiego, razem grałyśmy w spektaklu „Bolek i Żabusia”, dlatego zagranie jej matki było dla mnie ogromnym wyzwaniem. Mam nadzieję, że mu sprostałam.

Niedawno skończyłaś liceum i rozpoczęłaś studia, masz zatem bardzo świeżą perspektywę jako uczeń, który musi opanować materiał z historii. Czy uważasz, że temat historii okupacji Polski jest nadal ważny, choć minęło już tyle lat od II wojny? Czy trzeba o nim uczyć i jak to robić, aby dla młodych było to zajmujące?

„Naród, który nie zna swej historii, skazany jest na jej powtórne przeżycie” — ta wypowiedź George’a Santayany powinna przyświecać nam, młodym, zwłaszcza we współczesnych czasach. Od Drugiej Wojny Światowej może i minęło wiele lat, ale ten koszmar wpłynął i wpływać będzie na pokolenia. Katyń, okupacja hitlerowska, Wołyń, Jałta i wiele innych historycznych momentów do dziś wzbudzać potrafią nienawiść, ksenofobię, ale również patriotyzm, odwagę w obliczu nieprawości, szlachetność i niezgodę na niesprawiedliwość. Dlatego o czasach okupacji trzeba mówić i należy to robić zwłaszcza teraz, w czasie nowej krwawej wojny u naszych granic. Jak? To już trudniejsze pytanie. Obrazowo, emocjonalnie, ale i rzeczowo bez naginania faktów oraz co najważniejsze uczciwie. Mam doświadczenie w rekonstrukcji historycznej późnego średniowiecza, ponieważ wraz z rodzicami wielokrotnie w ramach wolontariatu prowadziłam zajęcia żywych lekcji historii oraz pokazy. Widziałam, że takie przekazywanie wiedzy bardziej trafia do młodych ludzi, rozbudza wyobraźnie i pobudza do samodzielnego pogłębiania wiedzy.

Karolino, jesteś studentką Akademii Teatralnej*,  niedawno wyjechałaś z Nowego Sącza na studia. Czy ucząc się w Nowym Sączu słyszałaś o historii Berty i losie ludności żydowskiej podczas wojny w naszym regionie?

O losie ludności żydowskiej opowiadano mi nie raz, czy to na lekcjach historii, czy w domu rodzinnym. O losie Berty nie słyszałam ani razu. A szkoda, bo dopiero praca przy filmie i próba  poznania jej historii przypomniała mi, że dramat miliona to tragedie pojedynczych osób i ich rodzin, o czym niestety łatwo można zapomnieć.

Czy wcielenie się w postać Berty było dla Ciebie wyzwaniem? Czy czułaś więź z tą postacią?

Wiedziałam, że Berta zasługuje na pięknie opowiedzianą o niej historie. Zależało mi, żeby jej postać  wybrzmiała i każdy widz patrząc na wieże ratuszową w Nowym Sączu, kojarzył ją  potem z Bertą. Myślę, że śmiało mogę powiedzieć, że zaprzyjaźniłyśmy się z Bertą Korennman i każdy mój powrót w rodzinne strony będzie również powrotem do myśli o Bercie. A czy ta postać była dla mnie wyzwaniem? Oczywiście, że tak. Ale oby takich wyzwań jak najwięcej.

Która scena była dla Ciebie najtrudniejsza?

Zdecydowanie scena, w której Berta wraz z rodziną mają założyć opaskę z gwiazdą Dawida. Gdy trzymałam w ręce ten kawałek materiału, byłam przestraszona, wiedziałam, że nie jestem w stanie wyobrazić sobie przerażenia, jakie musiało towarzyszyć wtedy Żydom i oddać tego w scenie. Popatrzyłam więc na Pana Jana Korwina Kochanowskiego, który grał tatę Berty i pomyślałam o strachu za członka rodziny, bo przecież utrata ukochanej osoby bolała kiedyś tak samo, jak boli nas i teraz. I jakoś to poszło.

* Karolina studiuje na Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, filii w Białymstoku

Marto, jesteś zawodową aktorką, grasz w teatrze, serialach i filmach. Czy w swojej pracy brałaś już udział w produkcjach osadzonych w czasie II wojny światowej? Czy jest to dla Ciebie trudny temat?

Tak, zagrałam w filmie „Pilecki” (reż. Krzyszkowski) jako Maria Szelągowska partnerując Marcinowi Kwaśnemu jako postaci tytułowej. Zagrałam również epizodyczna rolę w serialu „Stulecie winnych” w odcinku osadzonym właśnie w czasie II wojny światowej.

Ciężko byłoby stwierdzić, że nie jest to temat trudny. Jestem osobą dla której niesprawiedliwość oraz krzywda ludzka budzą bardzo silne poczucie niezgody oraz pobudzają do działania, aby takie sytuacje eliminować.

Myślę, że pod tym względem postać Jadwigi Wolskiej jest naprawdę inspirująca. Odznaczała się ona silnym charakterem i ponadprzeciętną zaradnością. Mam nadzieję, że grając ją oddałam jej sposób bycia i specyficzną aurę jej towarzyszącą. Fascynują mnie kobiety silne, dlatego również personalnie cieszę się, że do tego projektu Maria Molenda wybrała sylwetki trzech kobiet i ich historie. Pozwoliło mi to poznać tak interesujące losy niezwykłych osób.

Postać Jadwigi jest mi bardzo bliska sercu, bo znajduję z nią wiele cech wspólnych. Myślę, że jest to również ważna historia, ponieważ nie powiela ona martyrologicznego schematu. I o ile nie mamy wpływu na nieszczęścia i okrucieństwa, które spotkały tak wielu ludzi, Jadwiga jawi mi się jako postać triumfalna, wykorzystująca wszystkie swoje cechy, aby pomóc innym.

Czy postać Jadwigi Wolskiej wzbudziła Twoje zainteresowanie? Czy jest to postać, która w jakiś sposób zostanie z Tobą na dłużej?

Zdecydowanie! Jadwiga Wolska jest postacią niezwykłą. Jej pro-społeczne zachowania, ale także spryt i wysoka umiejętność zjednywania sobie ludzi pomogła wielu. Mówi się, że Jadwigę się kochało, albo nie lubiło, a dla mnie to znak, że była kobietą silną, nieprzejednaną i konsekwentną w swoich decyzjach. Miała w sobie dużo uroku i wiedziała, jak wykorzystać to na swoją (w tym wypadku: ogólną) korzyść. Myślę, że jej charakter dodawał ludziom otuchy. W moim mniemaniu nie reagowała ona na problemy smutkiem i poczuciem bezradności, lecz traktowała je ona jako wyzwania, na które trzeba znaleźć rozwiązania.

„Tryptyk wojenny” jest krótkometrażowym filmem, składał się z kilku fabularnych scen, czy któraś z nich była dla Ciebie wyzwaniem?

Myślę, że scena, w której Jadwiga jest świadkiem zatrzymania i przesłuchania jakiegoś młodego przechodnia przez nazistowskich funkcjonariuszy. Jestem osobą, która przejść obojętnie wobec sytuacji, w których ludzie są atakowani ze względu na pochodzenie, orientację, kolor skóry, płeć itd. Nieraz znalazłam się z tego powodu w sytuacjach potencjalnie niebezpiecznych, jednak wewnętrznie nie mogę sobie pozwolić na postawę konformistyczną, gdzie ludzie po prostu udają, że nic się nie dzieje.

Kręcąc tę scenę zdałam sobie sprawę, że reakcja w tamtym okresie wiązała się z dużo większymi, potencjalnymi represjami. Ludzie, którzy działali na rzecz innych i pomagali im w różnym stopniu są prawdziwymi bohaterami, i niestety wielu z nich poniosło konsekwencje tego okrutnego reżimu.